Sinh vào ngày xanh - tự truyện của một người có hội chứng Asperger

21/12/2016 | 3100 | Quản trị viên | Điểm sách

Daniel là một người mắc hội chứng Asperger, và có rất nhiều khả năng đặc biệt. Bố mẹ anh đã tạo cho anh một môi trường giáo dục tuyệt vời để anh phát triển bản thân và hòa nhập vào cộng đồng.

Đây là một cuốn tự chuyện của một người có trí tuệ phi thường - Daniel Tammet kể về những trải nghiệm của bản thân với tư cách là một người tự kỷ, những nỗ lực và những thành công mà anh đã đạt được nhờ những nỗ lực đó.

Giới thiệu chung:

Daniel Tammet mắc hội chứng hiếm gặp là Hội chứng bác học. Hội chứng này ít được biết đến cho đến khi bộ phim đoạt giải Oscar năm 1988 “Người Đàn ông trong mưa” (Rain Mam) được trình chiếu.

Daniel Tammet bị ám ảnh về thứ tự, thói quen và điều này ảnh hưởng đến mọi mặt đời sống của Daniel. Chẳng hạn, mỗi sáng Daniel chỉ ăn đúng 45 gam cháo (Daniel phải cân bát cháo đúng như vậy), phải được uống trà đúng vào thời điểm nhất định, phải đếm quần áo sẽ mặc trước khi ra khỏi nhà... Nếu những thói quen này không được đảm bảo thì Daniel sẽ cảm thấy rất căng thẳng, lo lắng. Những khi căng thẳng, Daniel cảm thấy ngột thở, mà để có thể bình tâm lại, Daniel sẽ nhắm mắt lại và đếm.

Với Daniel, các con số luôn là bạn. Mỗi số là duy nhất, chúng có “nhân cách”, màu sắc, hình ảnh tượng trưng. Chẳng hạn, số 11 thân thiện, số 5 ầm ĩ như tiếng rền vang của sấm hoặc tiếng sóng biễn vỗ vào bờ đá, số 4 nhút nhát và trầm lặng, số 117 giống một người cao và gầy, số 9 tạo ra những liên tưởng đến những vật to lớn, số 37 lổn nhổn như cháo....

Các nhà khoa học gọi khả năng nhìn các con số có hình, có cảm xúc, có màu sắc là đồng giác (một dạng trộn lẫn các giác quan thần kinh). Hội chứng này thường tạo ra khả năng nhìn các chữ cái và/hoặc các con số dưới dạng màu sắc. Nhưng trường hợp của Daniel Tammet thì hiếm gặp và phức tạp hơn, ngoài màu sắc, anh còn nhìn thấy các con số dưới dạng các hình, có cấu trúc và có chuyển động.

Theo một nghiên cứu, những người có sức sáng tạo lớn thường có xác suất xuất hiện đồng giác cao hơn gấp 7 lần người bình thường. Một số nhà khoa học cho rằng những khái niệm bậc cao (gồm con số và ngôn ngữ) liên hệ với những vùng xác định trên não bộ. Đồng giác có thể xuất hiện do thông tin truyền giữa các vùng này vượt quá mức bình thường. Sự “dẫn truyền thông tin chồng chéo” có thể dẫn đến cả đồng giác và xu hướng sáng tạo nên những ý tưởng tưởng chừng như không liên quan đến nhau.

Nhờ trải nghiệm kết hợp các giác quan (đồng giác), Daniel có khả năng xử lý và tính toán các con số lớn trong đầu một cách dễ dàng và nhanh chóng. Vì vậy, khi tính toán anh không bao giờ cần sử dụng giấy và bút. Chẳng hạn, khi làm phép nhân, anh nhìn thấy số nhân và số bị nhân dưới dạng các hình phân biệt. Các hình thay đổi tạo thành hình thứ ba – tạo nên kết quả đúng. Quá trình tính diễn ra giây lát và xảy ra đồng thời, giống như làm toán mà không cần phải suy nghĩ. Với mỗi phép nhân, Daniel Tammet nhìn thấy các hình khác nhau và có cảm giác hoặc xúc cảm khác nhau với các con số.

Giống như những người mắc hội chứng bác học khác, Daniel Tammet cũng bị tự kỷ (được phát hiện ở tuổi 25). Anh bị Hội chứng Asperger – một dạng tự kỷ nhẹ. Cứ 300 người Anh thì có 1 người mắc Hội chứng này. Theo 1 nghiên cứu năm 2001 của Hiệp hội tự kỷ Anh, gần một nửa người trưởng thành mắc Hội chứng Asperger không được phát hiện cho đến 16 tuổi.

Tự kỷ được xác định bởi thiếu hụt ảnh hưởng đến tương tác xã hội, liên lạc và trí tưởng tượng (ví dụ, có vấn đề với sự vật trừu tượng, linh động trong suy nghĩ và sự thông cảm). Không thể phát hiện bệnh tự kỷ bằng cách thử máu hoặc chụp não, mà phải quan sát hành động và nghiên cứu quá trình phát triển bệnh nhân từ khi còn nhỏ.

Những người mắc hội chứng Asperger thường có khả năng ngôn ngữ tốt và có khả năng sống tương đối bình thường. Nhiều người còn có chỉ số IQ cao hơn mức trung bình và xuất sắc trong một số lĩnh vực liên quan đến logic hoặc tư duy bằng hình ảnh. Giống như các dạng tự kỷ khác, Hội chứng Asperger thường quan sát thấy ở nam nhiều hơn ở nữ (khoảng 80% số người mắc chứng tự kỷ và 90% số người mắc hội chứng Asperger là đàn ông). Khả năng tập trung cao độ của người tự kỷ giúp họ có thể phân tích chi tiết, xác định được các quy luật. Những người tự kỷ thường có khả năng đặc biệt liên quan đến trí nhớ, con số và toán học. Hiện nay người ta chưa biết chắc chắn nguyên nhân gây ra tự kỷ, chỉ biết đó là căn bệnh bẩm sinh.

Daniel Tammet không hiểu lắm thế nào là cảm xúc và phải phản ứng với nó như thế nào, vì vậy anh thường dùng các con số để giúp mình. Chẳng hạn, nếu ai đó nói với anh rằng họ cảm thấy buồn thì anh hình dung mình đang ngồi trong khoảng tối của số 6, còn nếu bực bội thì anh tưởng tượng mình đứng cạnh số 9. Cách tư duy như vậy giúp anh hiểu được và trải nghiệm được các loại cảm xúc và tiến gần hơn đến việc hiểu người khác.

Đồng giác cũng ảnh hưởng đến việc lĩnh hội từ và ngôn ngữ của Daniel Tammet. Ví dụ, từ “cái thang” có đặc tính xanh và tỏa sáng, còn “cái vòng” lại mềm mại và trắng… Các nhà nghiên cứu đồng giác cho rằng màu của từ có xu hướng lấy màu của chữ cái đầu tiên tạo nên từ đó. Các từ với màu sắc và cấu trúc khác nhau giúp Daniel Tammet nhớ tốt hơn các sự kiện và các tên, học ngoại ngữ một cách nhanh chóng và dễ dàng (anh biết 10 ngoại ngữ).

Bằng những nỗ lực và cố gắng của mình, Daniel Tammet đã sống hoàn toàn độc lập, có tình yêu và sự nghiệp – điều mà cha mẹ anh và bản thân anh đã không thể tin khi anh còn là một đứa trẻ.

Cuộc đời của Daniel Tammet:

Sinh ra với cân nặng 2,7kg, trong vòng 1 năm đầu, Daniel Tammet chỉ có khóc và khóc liên tục, được xem là một đứa trẻ khó tính. Tuy nhiên biết đi và nói không lâu sau sinh nhật lần thứ nhất. Đến 2 tuổi, lối hành xử của Daniel Tammet vẫn không cải thiện: thường đập đầu (trán) vào một vị trí nhất định trên tường trong phòng khách một cách liên tục, đều đều. Người cha thường kéo Daniel Tammet ra khỏi tường khi nghe thấy tiếng đập quen thuộc, nhưng sau đó anh lại chạy vào và tiếp tục đập đầu vào tường.

Khi 2 tuổi rưỡi, Daniel Tammet được nhận vào nhà trẻ (nhờ sự giúp đỡ của một bác sĩ). Trong nhà trẻ, Daniel Tammet được đánh giá là một đứa trẻ cô đơn, không hòa nhập với những trẻ khác mà bị cuốn vào thế giới riêng của mình. Lúc này Daniel Tammet trở thành một đứa trẻ yên lặng, mải mê với những suy nghĩ riêng tư của mình, tách biệt với những người xung quanh. Daniel Tammet thường bước đi chậm rãi quanh căn phòng ở nhà trẻ, đầu cúi gằm, mắt nhìn xuống chân, lắng nghe những cảm xúc trong tâm hồn. Những lúc như vậy, có khi em cậu vào người khác, nhưng điều đó không làm cậu để ý. Những đứa trẻ khác không để lại ấn tượng gì trong Daniel Tammet, cậu không có cảm giác gì về những hoạt động vui chơi ở nhà trẻ. Với Daniel Tammet, những trẻ khác chỉ là cái nền cho những trải nghiệm hình ảnh và cảm giác của cậu. Tuy nhiên, cách hành xử của Daniel Tammet không phải hành xử tiêu biểu của một đứa trẻ tự kỷ - Daniel Tammet không lắc người liên tục, có thể nói (dù rất ít nói, trừ khi được hỏi) và có một vài khả năng tương tác với môi trường xung quanh

Giờ ngủ cũng là một cuộc chiến. Daniel Tammet thường chạy quanh và nhảy lên nhảy xuống, phải mất nhiều thời gian anh mới yên lặng và ngủ. Khi ngủ, anh khăng khăng ngủ cùng 1 loại đồ chơi – con thỏ đỏ nhỏ. Khi ngủ thường gặp ác mộng.

Lúc nhỏ (4 tuổi) Daniel Tammet thường chơi cùng em trai, nhưng cũng không thật sự là chơi vì Daniel Tammet không bao giờ cảm thấy muốn chia sẻ đồ chơi hay kinh nghiệm với em (sau này khi lớn, Daniel Tammet đã biết thế nào là đồng cảm và chia sẻ). Daniel Tammet ít khi nói, trừ khi được hỏi. Khi 5 tuổi, ở nhà trẻ, Daniel Tammet thích vẽ vòng tròn với các kích cỡ khác nhau, vẽ đi vẽ lại mà không biết chán. Hình tròn là hình yêu thích của em.

Daniel Tammet không có cảm giác cần bạn bè, thường vui vẻ khi chơi một mình. Em không thích tham gia các trò chơi mang tính xã hội như làm nhạc trưởng. Thường hài lòng khi được ở một mình, chìm đắm trong thế giới của mình, xem xét cặn kẽ, tỷ mỉ các đường chỉ tay hoặc quan sát sự dịch chuyển của bóng mình khi nghiêng người qua lại, hoặc xem đi xem lại những hình trong cuốn sách yêu thích…. Và khi buồn chán hoặc mệt mỏi lại chui vào bóng tối gầm gường.

Lên 4 tuổi thì Daniel Tammet bị cơn động kinh đầu tiên và sau đó là cơn thứ 2: Daniel Tammet bị co giật và bất tỉnh. Em được chẩn đoán là bị động kinh thùy thái dương – vùng não có thể làm suy yếu khả năng nhớ và ảnh hưởng đến tính cách người bệnh. Nhưng Daniel Tammet ít khi bị động kinh do thuốc đã có hiệu quả. Thỉnh thoảng Daniel Tammet bị mộng du.

Lý thuyết “kết hợp trung tâm yếu” cho rằng những người tự kỷ dường như xử lý thông tin chi tiết mà bỏ qua thông tin chung (bức tranh lớn hơn), ngược lại, hầu hết những người bình thường kết hợp thông tin vào văn cảnh và thực chất của vấn đề và thường bỏ qua những chi tiết nhỏ.

Daniel Tammet cũng thường chú ý vào những chi tiết nhỏ, vì vậy anh đọc soát lỗi rất giỏi.

Khi còn nhỏ, cha thường đưa Daniel Tammet đến nhà trẻ. Một lần ông đi đường khác và rất ngạc nhiên khi thấy Daniel Tammet bắt đầu gào khóc trong xe đẩy. Lúc đó Daniel Tammet 3 tuổi và đã nhớ mọi chi tiết của con đường từ nhà đến nhà trẻ. Cha anh quay lại và đi theo đường cũ. Ngay lập tức Daniel Tammet nín khóc.

Giáo sư Allan Snyder – Giám đốc Trung tâm về trí tuệ của Đại học Sydney đã thu hút sự chú ý của mọi người khi cho rằng ông có thể tạo ra được khả năng giống như khả năng bác học nhờ sử dụng kỹ thuật kích thích từ xuyên sọ (TMS), cho rằng khả năng bác học có ở mọi người, chỉ có điều không thể giải phóng được hầu hết các khả năng này. Ông tin rằng tư duy của người tự kỷ không hoàn toàn khác người bình thường, mà là một dạng thái quá của tư duy thông thường. Theo ông, những cơn động kinh của Daniel Tammet có thể đã đóng vai trò giống như các xung năng lượng từ trong máy TMS, tác động lên những vùng xác định của não, tạo nên khả năng với các con số và hành xử ý thức khác của Daniel Tammet.

Sự chú ý vào chi tiết có ảnh hưởng đến việc làm bài tập viết của Daniel Tammet khi đến tuổi đi học. Khi viết, Daniel Tammet thường chăm chú vào từng chữ cái, từng từ và từng dấu chấm, nếu phát hiện thấy vết bẩn hay lỗi nào thì liền tẩy hết và bắt đầu lại từ đầu. Tính cách theo chủ nghĩa hoàn hảo đó đôi lúc khiến Daniel Tammet làm bài tập với tốc độ rùa bò. Tuy nhiên, em không bao giờ lo lắng bị cô giáo đánh giá là lười nhắc hay thiếu năng lực và cũng không quan tâm bọn trẻ trong lớp nghĩ gì về mình. Nhưng Daniel Tammet thường được điểm cao trong các bài kiểm tra về học đọc do có khả năng nhìn thấy mỗi từ trong đầu dựa theo hình dáng của các chữ cái đã được định sẵn vì thế em đọc tốt.

Daniel Tammet có trí tò mò, ham hiểu biết. Chẳng hạn, sự kiện nhiều quốc gia tham gia vào Thế vận hội tại thủ đô Seoul Hàn quốc đã thôi thúc em tìm hiểu nhiều hơn về các quốc gia này hoặc khi bắt gặp những ngôn ngữ mới thì em đều tìm hiểu về nó (như ngôn ngữ cổ Phoenician xuất hiện vào khoảng 1000 năm trước công nguyên, tìm hiểu về bọ rùa khi bắt gặp về con côn trùng này trên đường đi…)

Daniel Tammet thích nhạc vì âm nhạc giúp em giải tỏa lo lắng và làm cho em cảm thấy bình tĩnh trở lại. Vì vậy, khi nhận thấy em lo lắng, thầy dạy nhạc ở trường cũng thường đưa em đến phòng nhạc của trường. Em thường cảm thấy lo lắng mỗi khi phải tham gia những hoạt động làm thay đổi nếp sinh hoạt bình thường, chẳng hạn, khi nhà trường tổ chức ngày hội thể thao. Không khí ngày hội có thể kích thích mạnh Daniel Tammet, làm em lo lắng và khi đó em thường đập vào đầu mình đến đau nhừ. Trong những trường hợp như vậy, cha mẹ Daniel Tammet thường cho phép em ở nhà hơn là mạo hiểm cho em đến trường. Vì vậy ở trường, Daniel Tammet ít khi cảm thấy thoải mái.

Daniel Tammet làm toán nhanh và thích các con số. Anh có thể tính nhẩm rất nhanh những phép nhân có các con số rất lớn.

Năm mười tuổi, Daniel Tammet nhận ra mình khác biệt với bọn trẻ xung quanh và không hiểu vì sao như vậy. Trong các giờ ra chơi ở trường, Daniel Tammet luôn tách biệt ở một góc riêng, không tham gia các trò chơi với bọn trẻ, vì vậy anh có biệt danh là đứa nói chuyện với cây cối và đứa trẻ lập dị. Cảm giác cô đơn trong tâm hồn, cảm giác không yên ổn, thiếu an toàn và cách biệt đè nặng lên Daniel Tammet. Sau này, khi lớn hơn, Daniel Tammet nhận rõ sự trống trải và bắt đầu mong đợi một tình bạn thật sự.

Khi giao tiếp, Daniel Tammet luôn nhìn xuống đất và không nhìn vào mắt người đối diện. Thỉnh thoảng em có thử nói chuyện với mọi người, nhưng rất khó vì tự em không biết phải nói thế nào hay phải làm gì. Khi nói chuyện, Daniel Tammet thường nói dài và liên tục, khái niệm dừng hay đối đáp trong cuộc hội thoại đơn giản không tồn tại trong em. Em cũng không hề chú ý đến sự quan tâm của người đối diện, chỉ nói về những điều mình thích. Với Daniel Tammet, lắng nghe người khác thật không dễ dàng. Bất cứ một từ hay một cái tên xuất hiện trong cuộc nói chuyện có thể làm em liên tưởng đến một chuỗi các mối quan hệ, giống như hiệu ứng đô mi nô. Hiện tượng này đôi khi làm Daniel Tammet mất tập trung trong nghe giảng hay trong khi giao tiếp. Trong nói chuyện, Daniel Tammet thường chỉ nhìn thấy mọi điểm mà không thể nhìn ra hình ảnh được tạo thành, vì vậy em thường không thể nắm bắt được nội dung chính xác của toàn bộ câu chuyện và không thể hiểu được ẩn ý trong các câu nói. Daniel Tammet gặp khó khăn khi trả lời những câu hỏi không thể hiện dưới dạng rõ ràng, ví dụ “bảy nhân chín”, mà chỉ hiểu được những câu hỏi  như: “bảy nhân chín bằng bao nhiêu?”

Trò chuyện một cách bình thường, đối với Daniel Tammet, là kết quả của sự luyện tập công phu và bền bỉ. Trên tất cả, Daniel Tammet muốn trở thành một người bình thường, có bạn bè như những trẻ khác. Vì vậy mỗi kết quả đạt được sau quá trình luyện tập bền bỉ làm cho Daniel Tammet rất lạc quan.

Những người mắc hội chứng Asperger có nhu cầu kết bạn, nhưng điều đó rất khó đối với họ. Nỗi cô đơn làm họ đau đớn. Để bù đắp sự thiếu vắng những người bạn, Daniel Tammet đã tự tạo cho mình một người bạn bằng trí tưởng tượng và trò chuyện cùng người đó.

Daniel Tammet cảm thấy khó chịu khi đánh răng vì phải nghe thấy những tiếng lạo xạo khi bàn trải cọ vào răng, khó khăn trong học thắt dây giầy, có vấn đề trong phân biệt phải, trái, đi ngoài đường hay cúi đầu và quan sát chuyển động của hai chân, khả năng phối hợp các động tác kém nên có khó khăn trong học đi xe đạp, tập bơi.

Lên cấp II, Daniel Tammet yêu thích môn toán (với các con số, chứ không phải toán phương trình) và lịch sử, ghét môn thợ mộc, thể dục thể chất (chỉ thích những hoạt động không yêu cầu tương tác với người khác), thích và giỏi chơi cờ.

Daniel Tammet có xu hướng suy nghĩ sâu trong khoảng thời gian ngắn, nhưng trong khoảng thời gian dài thì khó tập trung và sự kiên nhẫn cũng giảm, cảm thấy không thể dứt khỏi những việc nhỏ xảy ra xung quanh và điều đó ảnh hưởng đến sự tập trung.

Khi 11 tuổi, Daniel Tammet biết mình bị hấp dẫn bởi các bạn nam, nhưng vài năm sau anh mới nhận ra mình là người đồng tính.

Mười tám tuổi, trăn trở với câu hỏi “làm cái gì bây giờ?’ và muốn làm việc gì đó mới, có tính thử thách hơn, Daniel Tammet không vào đại học mà xin đi làm tình nguyện và được phân công dạy tiếng Anh ở Lithuanta. Những thành công của chuyến đi này đã làm cho Daniel Tammet tự tin hơn vào khả năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống. Sau chuyến tình nguyện, Daniel Tammet nhận được một số tiền vừa đủ để mua một cái máy tính. Tiếp xúc với mạng thông tin qua máy tính và những lần tán gẫu qua mạng (một kênh giao tiếp mà không cần phải nhìn vào mắt đối tượng giao tiếp…) đã mở ra trước Daniel Tammet một thế giới mới. Qua phương tiện này, Daniel Tammet đã làm quen và yêu một người đồng tính khác tên là Nell và sau đó có nhiều năm cùng chung sống với Nell. Cuộc sống với Nell đã giúp Daniel Tammet học được nhiều điều, làm anh tự tin hơn, cởi mở hơn với mọi người, nhận thức tốt hơn về thế giới xung quanh.

Daniel Tammet biết tiếng Lithuanta (sau vài tuần học đã có thể nói chuyện thoải mái bằng ngôn ngữ này), tiếng Tây Ban Nha (sau 1 tuần học đã giao tiếp thoải mái), tiếng Rumani, tiếng xứ Wales, quốc tế ngữ, tiếng Iceland – một thứ tiếng phức tạp và khó học (trong 1 tuần)… Lập kỷ lục mới ở nước Anh và châu Âu về việc đọc lại bằng trí nhớ 22.514 chữ số của số Pi không mắc lỗi trong 5 tiếng 9 phút.

Daniel Tammet và Neil cùng lập ra trang Web về giáo dục cung cấp những khóa học trực tuyến về ngôn ngữ với tên gọi là Optimnem. Rất nhanh chóng, trang Web đã thành công với hàng nghìn học viên trên thế giới, sau 4 năm hoạt động, trang Web được công nhận là thành viên của mạng lưới Giáo dục Quốc gia Anh và được Chính phủ tài trợ.

Daniel Tammet là một người có hội chứng bác học, nhưng có thể nói rõ về những trải nghiệm của mình.

Daniel Tammet đã được sống trong một môi trường gia đình rất thuận lợi cho sự phát triển của anh. Cha mẹ luôn cố gắng kéo anh trở về với cuộc sống bình thường bằng mọi giá. Khi Daniel Tammet còn nhỏ, cha mẹ Daniel Tammet luôn khuyến khích anh nói về ngày đi học của mình và không bao giờ mất kiên nhẫn với anh, dù các kết quả (giúp Daniel Tammet ) lúc đó nhận được rất ít. Cha mẹ anh luôn chú ý tìm cách hỗ trợ anh kiềm chế xúc cảm những khi cần thiết, chẳng hạn, dạy anh nhảy dây, cố gắng khuyến khích anh tham gia chơi và tiếp xúc với những đứa trẻ khác, và khi Daniel Tammet lớn hơn, họ đã luôn khuyến khích anh tham gia các hoạt động xã hội rộng lớn hơn và thực hiện những ước mơ của mình. Sau này, Daniel Tammet hiểu rằng cha mẹ đã yêu anh vô điều kiện và dành mọi thứ để giúp anh, từng tí một, ngày này qua ngày khác.

Daniel Tammet viết tự chuyện, nói về những trải nghiệm của mình như một người tự kỷ với hy vọng có thể giúp những người bị tự kỷ khác dạng hoạt động cao như anh cảm thấy đỡ bị cô lập và tự tin để có một cuộc sống hạnh phúc và hiệu quả. Chính cuộc đời anh đã khẳng định điều đó.

Mặc dù cuốn sách chỉ kể về một trường hợp tự kỷ cụ thể, nhưng việc đọc trực tiếp cuốn sách sẽ giúp người đọc, nhất là những người quan tâm đến hiện tượng tự kỷ có thêm hiểu biết về những người mắc phải căn bệnh này và biết cách ứng xử giúp họ vượt qua những khó khăn của mà họ đang gặp phải.

Đọc sách tại đây