Sách Mô hình can thiệp sớm Dever dành cho trẻ nhỏ tự kỷ: giúp tăng cường ngôn ngữ, học hỏi và hòa nhập

26/12/2016 | 2974 | Quản trị viên | Điểm sách

Tự kỷ tác động lên nhiều lĩnh vực của trẻ, nhất là trong các tương tác với người khác. ESDM dạy trẻ trên nhiều lĩnh vực, tìm kiếm động lực học hỏi của trẻ, từ đó thúc đẩy trẻ trở thành người năng động, chủ động khởi xướng các giao tiếp.

Dưới đây giới thiệu ngắn gọn về các nguyên lý và kỹ thuật của Mô hình can thiệp sớm Denver (ESDM). Nếu bạn quan tâm chi tiết về mô hình này, xin mời bạn hãy đọc cuốn Early Start Denver Model for Young Children with Autism: Promoting Language, Learning, and Engagement (tạm dịch là "Mô hình can thiệp sớm Dever dành cho trẻ nhỏ tự kỷ: giúp tăng cường ngôn ngữ, học hỏi và hòa nhập")  của Nhà xuất bản Guilford.

Quá trình nghiên cứu:

ESDM được phát triển bởi tiến sỹ Sally Rogers và đồng nghiệp của bà trong suốt gần 30 năm. Tiến sỹ Rogers làm việc tại Viên nghiên cứu UC Davis MIND, ở Sacramento, Hoa Kỳ. ESDM bao gồm một loạt các kỹ thuật dạy trẻ cụ thể dành cho các chuyên gia can thiệp, cho cha mẹ trẻ và người chăm sóc trẻ để làm việc với trẻ nhỏ tự kỷ trong một môi trường can thiệp hoàn toàn tự nhiên như ở nhà, mầm non hay tại các trung tâm can thiệp sớm. Các kỹ thuật này có thể lồng ghép trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như trong giờ chơi, giờ ăn, khi thay đồ, và khi tương tác với người khác. ESDM cũng dựa trên các nghiên khoa học về sự phát triển và học hỏi ở trẻ nhỏ, về sự tác động của tự kỷ đến khả năng học tập và phát triển ấy, và cách thức tối ưu hóa khả năng học tập của trẻ. Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hầu hết trẻ nhỏ tự kỷ đã cải thiện đáng kể về nhận thức và hành vi khi được can thiệp bằng mô hình này, và cha mẹ/người chăm sóc trẻ cũng có thể học và áp dụng mô hình này tại nhà.

Các nguyên lý và mục tiêu cơ bản

Trẻ nhỏ học hỏi tốt nhất thông qua tương tác và giao tiếp với người khác. Trẻ tự kỷ thường ít có cơ hội học hỏi từ người khác vì trẻ khó khăn trong giao tiếp xã hội. ESDM đã nhìn nhận khó khăn này và tìm cách thúc đẩy khả năng giao tiếp và tương tác với người khác của trẻ tự kỷ, từ đó tăng cường cơ hội học hỏi của trẻ.

Nhưng nguyên lý dạy cơ bản:

  1. Định hướng phát triển tới hoạt động: ESDM đưa ra một chương trình giảng dạy phù hợp dựa trên nghiên cứu về sự phát triển của trẻ bình thường và trẻ tự kỷ. Chương trình bao gồm các khả năng mà trẻ nhỏ thường bị tác động bởi hội chứng tự kỷ như:

    • Giao tiếp: Ví dụ, hiểu và sử dụng ngôn ngữ, cử chỉ (yêu cầu, chia sẻ, cho, chỉ) và biểu cảm nét mặt.

    • Kỹ năng xã hội và hòa nhập: Ví dụ, giao tiếp mắt, chú ý tới người khác, bắt chước, luân phiên, tương tác.

    • Chơi trò chơi xã hội và trò giả vờ

    • Kỹ năng tự phục vụ: như ăn, thay đồ, vệ sinh cá nhân, làm việc vặt.

    • Kỹ năng vận động tinh và thô: như vẽ, viết, đi bộ, nhảy.

  2. Các kỹ thuật dạy dựa trên Phân tích hành vi ứng dụng (ABA): ESDM áp dụng một vài kỹ thuật dạy của ABA. Một trong những kỹ thuật này là dạy trẻ dựa theo nguyên lý ABC (Tiền đề - Hành vi – Hệ quả). Ví dụ, khi chúng ta tạo ra một tiền đề và đảm bảo rằng trẻ chú ý đến tiền đề đó (chẳng hạn ta đưa cho trẻ hai đồ chơi khác nhau), sau đó chúng ta mong đợi trẻ thực hiện hành vi mong muốn (ví dụ: trẻ chỉ vào một đồ chơi mà trẻ muốn) , cuối cùng hành vi đó dẫn đến hệ quả - hay còn gọi là phần thưởng – sự củng cố "tự nhiên" hành vi (chúng ta đưa đồ chơi cho trẻ). Chúng ta cũng có thể áp dụng các kỹ thuật khác của ABA như làm mẫu, hỗ trợ, nhắc nhở, giảm dần sự nhắc nhở khi dạy trẻ một hành vi mới. Tuy nhiên, ESDM khác biệt so với các chương trình áp dụng ABA cổ điển, như "Giảng dạy thử nghiệm riêng biệt" – áp dụng các chương trình dạy được cấu trúc cao. Thay vào đó, ESDM khuyến khích làm theo dự dẫn dắt và mối quan tâm của trẻ, dần dần hướng trẻ về các tương tác xã hội phù hợp. Điều này tạo ra một môi trường học tập đầy hứng thú đối với trẻ, từ đó trẻ sẽ có động lực để học hỏi và hoàn thành nhiệm vụ. Trong những phiên tương tác này, ESDM cũng chú trọng và tăng cường khả năng thực hiện các hành vi mong muốn của trẻ và dạy trẻ các hành vi mới thông qua các kỹ thuật giảng dạy quan trọng như: bắt chước, làm mẫu, luân phiên. Ví dụ: trẻ cầm bút màu và bắt đầu vẽ, người dạy cũng cầm bút màu và bắt chước trẻ vẽ đồng thời gọi tên hành động của mình ("vẽ, vẽ này"). Khi người dạy mở rộng hoạt động bằng cách vẽ vòng tròn và gọi tên hành động đó (Tiền đề), và chờ đợi trẻ cũng bắt chước vẽ vòng tròn (hành vi). Nếu trẻ không phản hồi theo cách người dạy mong đợi, người dạy có thể hỗ trợ trẻ vẽ vòng tròn. ESDM thưởng cho mọi nỗ lực thực hiện hành vi của trẻ bằng những phần thưởng "tự nhiên", như bằng cách nói "Ồ, vòng tròn thật đẹp". Khi trẻ đã vẽ một vòng tròn, người dạy có thể bổ sung thêm các nét tạo một mặt cười chẳng hạn. Trong mọi hoạt động, người dạy đều gọi tên hoạt động và sử dụng từ ngữ đơn giản phù hợp với nhận thức của trẻ.    

  3. Kế hoạch giảng dạy cá nhân: Mọi trẻ em đều khác biệt, và trẻ tự kỷ cũng vậy. Vì vậy, ESDM bắt đầu bằng việc đánh giá trẻ, sử dụng "chương trình giảng dạy ESDM" đã ban hành. Bảng này cho biết kỹ năng nào trẻ đã có và kỹ năng nào trẻ cần được dạy. Sau đó, ESDM hướng dẫn lập kế hoạch giảng dạy cá nhân cho trẻ. Kế hoạch này bao gồm các mục tiêu giảng dạy và các bước thực hiện (các mục tiêu được chia nhỏ thành nhiều bước, mỗi phiên dạy chỉ dạy theo từng bước chứ không dạy cả mục tiêu). Kết quả học tập của trẻ trong từng phiên dạy sẽ được ghi chép lại cẩn thận, để sau này đánh giá sự phát triển của trẻ.

  4. Đồng hành cùng với gia đình: Cha mẹ/người chăm sóc trẻ là những người thầy quan trọng của trẻ, và với cả trẻ tự kỷ cũng vậy. Cha mẹ/người chăm sóc trẻ chiếm vị trí quan trọng trong Mô hình ESDM, được đặc biệt khuyến khích tham gia vào suốt quá trình dạy trẻ. Họ hỗ trợ trong quá trình đánh giá trẻ, bởi họ nắm rõ những kỹ năng nào trẻ đã thành thục và những kỹ năng nào cần dạy trẻ. Họ cũng hỗ trợ trong quá trình xây dựng kế hoạch và mục tiêu dạy trẻ bằng cách trao đổi rõ khả năng của họ, kỳ vọng và sự ưu tiên của họ, các nếp sinh hoạt cũng như cơ hội học hỏi của trẻ tại gia đình. Cha mẹ/người chăm sóc trẻ cũng được đào tạo các kỹ thuật cơ bản của ESDM để thực hiện dạy trẻ tại nhà. Vì vậy, họ cũng là một nhà "đồng trị liệu" trong đội ngũ trị liệu cho trẻ. Nhưng, để được như vậy, họ cần hỗ trợ không những về các kỹ thuật để dạy trẻ mà còn cả về đời sống của cá nhân và gia đình họ.  

  5. Đội ngũ trị liệu: Tự kỷ là một hội chứng tác động lên nhiều lĩnh vực phát triển của trẻ. Do đó, cần một đội ngũ trị liệu bao gồm các chuyên gia ở các lĩnh vực khác nhau như: giáo viên, chuyên gia ngôn ngữ trị liệu, chuyên gia trị liệu cơ năng, chuyên gia tâm lý cùng ngồi làm việc với nhau để đánh giá và lên kế hoạch dạy trẻ nhằm đảm bảo trẻ được dạy trên tất cả các lĩnh vực khó khăn của trẻ. Cha mẹ cũng là một phần của đội ngũ trị liệu này.

  6. Dạy trẻ theo nhóm: Ngoài việc dạy cá nhân trẻ, thì trẻ tự kỷ cũng giống như trẻ bình thường cần có bạn và cần học hỏi từ bạn. Vì vậy, ESDM lồng ghép các cơ hội dạy trẻ 1-1 (cá nhân) vào trong các hoạt động nhóm. Các hoạt động nhóm được lên kế hoạch cẩn thận vì thế mục tiêu dạy cá nhân vẫn được thực hiện trong các hoạt động nhóm. Để đảm bảo được điều này, các hoạt động chơi và giáo cụ phải được chuẩn bị cẩn thận, phòng học phải được bố trí sao cho trẻ tập trung vào hoạt động chơi và dễ dàng chuyển đổi từ hoạt động này sang hoạt động khác. Các giáo viên phải nắm rõ mục tiêu dạy trẻ và các bước giảng dạy. Các kết quả học tập của trẻ được ghi chép cụ thể trong phiên hoạt động nhóm.

Tóm lại, ESDM là một mô hình can thiệp nhằm tìm kiếm động lực học hỏi của trẻ tự kỷ, từ đó thúc đẩy trẻ trở thành một người năng động, chủ động khởi xướng các tương tác với người khác.  

Chi tiết tìm đọc cuốn  "Early Start Denver Model for Young Children with Autism: Promoting Language, Learning, and Engagement" của tác giả Rogers, S.J. & Dawson, G. (2010), Nhà xuất bản The Guilford, Hoa kỳ.

Theo La Trobe University

Dịch bởi: Sachtuky.com